24°
Whatsapp
0532 456 25 94Bize haber verin
Sosyal Gündem

Epistemoloji

Epistemoloji
29 Nisan 2018 08:29

Epistemoloji nedir? Gerçeği tartışan, doğruya erişme biçimini denetleyen, bilginin esas unsurlarını inceleyen ve hangi alanlarda doğru bilginin muhtemel olabileceğini tartışan bir felsefe disiplinidir. Epistemoloji, insan bilgisinin kaynağı, doğruluğu, ihtimali ve hudutları gibi me.

Epistemoloji nedir?

Gerçeği tartışan, doğruya erişme biçimini denetleyen, bilginin esas unsurlarını inceleyen ve hangi alanlarda doğru bilginin muhtemel olabileceğini tartışan bir felsefe disiplinidir.

Epistemoloji, insan bilgisinin kaynağı, doğruluğu, ihtimali ve hudutları gibi mevzulara yoğunlaşır. Zira epistemoloji tam disiplinlerdeki bilgiyi sorgular.

Bilgi kavramının tamıyla ilgili bir kavram olan epistemoloji, tüm felsefe disiplinlerinin esasında yer almaktadır.

Zira felsefedeki alt disiplinlerin bilgi kavrayışlarını sabrettirdiği prensipleri epistemolojik olarak temellendirilmektedir.

Thales, Platon ve Micheal Focault epistemoloji ile ilgilenen feylesoflardandır.

Yunancada bilgi anlamına gelen "episteme" ve laf, us, bilim anlamına gelen "logos" kelimelerinin birleşmesi ile oluşmuştur.

Epistemolojinin esas sualleri nelerdir?

"Bilgi nedir?"

"Doğru bilgi var mıdır?"

"Bilginin hudutları nelerdir?"

"Bilginin kaynağı nedir?"

"Bilgiyi edinme usulü nedir?"

"Hangi bilgi öğrenilebilir?"

Epistemolojide bilgi cinsleri nelerdir?

1 Felsefi bilgi, varlık, bilgi, hakikatlik, doğruluk, us ve eşi mevzularda genel ve esas suallerin sorulduğu ve yanıtların aradığı çalışmaların neticesinde kazanılan bilgilerdir. Felsefi bilgiler öznel sayılır, kümülatif başka bir deyişle birikimlidir.

2 Tenkide sarih bilgilerdir. Kendi içlerinde meblağlı ve sistemli bilgiler olmasına karşın tama göre problematik bilgiler olabilirler. Olgusal değil hatta kuşkucu ve denetleyici bilgilerdir.

3 Empirik bilgi, yevmiye hayattaki bilgi ve tecrübeler neticeyi edinilen bilgi cinsine denir.

4 Bilimsel bilgi, bilimsel usullerle elde edilen, us, bilim ve gözleme dayalı bilgilerdir. Objektiftir, kümülatif başka bir deyişle birikimlidir. Kısacası akla, deneye katlanır ve sistemli ilerleyen bir bilgi cinsidir.

5 Sanatsal bilgi, özneleri nesneye götüren hoşluk gibi bir algının sezgiler ve hayal eforu ile üretilmesidir. Sanatsal bilgi öznel ve duygularla ilgilidir, sezgilere dayalıdır.

6 Dini bilgi, Yaradan ile safhanın ve insanın yerini, vazifelerini kapsayan bilgilere denir. Dogmatik bilgilerdir, kaynak bakımından ilahi efora katlanır. Olgusal ve kesin neticelere erişilir.

7 Teknik bilgi, bilimsel ve yevmiye olarak elde edilmiş bilgilerin uygulamaya dönüştürülmesi denebilir. Bu cinsteki bilgilerin emeli insan yaşamına fayda veya katkı sağlamaktır.

Epistemolojinin esas kavramları nelerdir?

1 Doğruluk

Bilgi, özne ve nesne arasında kurulan bağ neticeyi çıkan bir neticedir. Şuurlu bir varlık olan insanın nesne ile etkileşim kurması halinde bilgi oluşur.

Bilgi alındığı nesne ile geçimliyse ortaya doğruluk neticeyi çıkar. Ancak bilginin doğruluğu felsefenin en ciddi meselelerinden birini oluşturmaktadır.

2 Hakikatlik

Şuur veya varlıktan bağımsız olarak varlığı sürdürme vaziyetine hakikatlik denir. Dilimizde eş anlamda olmalarına karşın hakikatlik ve doğruluk felsefe biliminde iki değişik anlam talep eder.

Doğru bir bilgiye ait özelliktir ve özneldir. Ancak hakikat nesnenin salt vaziyetini belirli eder, objektif olarak idrak edilmemiş bir nesne yeniden de var olabilmektedir. Bilgi ve hakikatlik geçimi doğruyu vermektedir.

Ayrıca temellendirme de felsefedeki esas kavramlardandır zira bilgiler ortaya atılır ancak bu bilgiler muhtelif yollar kullanılarak temellendirilirler.

Epistemolojik kuramlar nelerdir?

1 Doğru bilginin muhtemel olmadığını korunan öğretiler

Septisizm: şüphecilik de sınan septisizm her türlü bilgiye şüpheyle bakan ve bu bilgilerin esaslarını denetleyen, hatta hiçbir biçimde kesin bilgi edinilemeyeceğini söyleyen bir öğretidir.

Sofizm: Sofizmde her şeyin esasında insan vardır ve bu nedenle izafilik onlar için ehemmiyetli bir mevzudur. Onlara göre tüm insanlığın doğru bulacağı bir bilgi muhtemel değildir.

2 Doğru bilginin muhtemel olduğunu korunan öğretiler

Akılcılık: Bu öğretide bilginin kaynağı ustur ve doğru bilgi ancak ve ancak düşünce yoluyla elde edilebilir. Kısacası deney yoluyla edinilen bilgi yanıltıcı olabilir, algıların doğruluğu herkese göre değişebilir.

Empirizm: Deneycilik bilginin duyular ve deneyler sayesinde elde edileceğini öne sürer. Onlara göre insan aklında doğuştan gelen bilgiler yoktur. Bilginin ilk kaynağı duyulardır, varlık gözleme katlanır.

Kritisizm: Bu akımın esas usulü akılcılık ile empirizmin öğretilerini beraber uygulayarak doğru bilgiye erişmektir.

Pozitivizm: Olguculuk olarak da öğrenilen bu felsefi öğretinin altında sadece fiziksel dünyadaki reellere direnen bir olgu kavrayışı uyumaktadır.

Analitik Felsefe: Bu akıma göre felsefe bir dil incelemeyidir. Bilimin dilinin anlaşılmasına ve incelenmesine yer verilir.

Entüisyonizm: Sezgicilik olarak da öğrenilen bu felsefi akımda sezgilere us ve zekâya göre öncelik verilir.

Pragmatizm: Verimcilik olarak da öğrenilen bu öğretide kuram değil uygulama ehemmiyetlidir zira bu öğretide bilgi felsefesine olan yaklaşıma göre insana fayda sağlayan tüm bilgiler doğru; sağlamayanlar ise yanlış bilgi olarak düşünülür.

Epistemoloji ve ontoloji arasındaki farklar nelerdir?

Ontoloji kısaca varlık felsefesi olarak da belirlenebilir, varlığın insan algısının dışına çıkan vaziyetini kavramaya çalışan felsefe disiplinidir.

Epistemolojide ise insanın varlığı anladıktan sonra gelen bilgiyi elde etme ve anlama mevzusu ele alınmaktadır.

Başka bir deyişle epistemoloji ilimi incelerken; ontoloji varlığı inceler. İkisinin ortak noktası iki disiplinin de bilgi ve öğrenmek ile ilişkili olmasıdır. Epistemolojinin suali "nasıl öğrenebiliriz?" iken, ontolojinin suali "var olan nasıl var olur?"dur.

Epistemoloji sözcüğünün lügat anlamı

1. Bilgi teoriyi.

2. Bilim öğretisi. Bilimlerin koyduğu meseleleri araştıran felsefe dalı. Bilim felsefesi ile eşanlamlı. Ancak bilim felsefesi bilimlerin tarihini felsefe açısından inceler, Epistemoloji ise muhtelif bilimlerin prensiplerini, tahminlerini ve neticelerini tenkit eterek inceler, onların anlamsal orijinini ruhbilimsel değil, objektif kıymetini tanımlamaya çalışır.

3. Bilginin kaynağı, doğası, doğruluğu ve hudutlarını araştıran, bilgiyle alakalı meseleleri inceleyen felsefe dalı. İktisat Terimleri Lügati

Epistemoloji sözcüğünün eş anlamlısı

1. Bilgi felsefesi

Epistemoloji sözcüğünün tümce içinde kullanımı

1. Anlamı

Felsefenin en esas disiplinlerinden biri olan epistemoloji, bilgi ile alakalı her sualin tartışıldığı alandır.

2. Anlamı

Epistemolojinin dört ana sualini kavramanın ehemmiyeti bu noktada ortaya çıkmaktadır.

3. Anlamı

Epistemolojide altı değişik bilgi cinsi ve bunların kendilerine has edinilme şekilleri vardır.

Epistemoloji sözcüğünün İngilizcesi

1. Epistemology

Kaynakça: tdk.gov.tr

Yorumlar, editörlerimiz tarafından onaylandıktan sonra yayınlanır. Kanunlara aykırı, konuyla ilgisi olmayan, küfür içeren yorumlar onaylanmamaktadır.
YORUM YAP
GİRİŞ YAP